علل ایجاد عقب زدگی زانو
- شلی مفاصل و رباطها (هایپرموبیلیتی / نرمی مفاصل).
- ضعف، فلج یا عدم تعادل عضلانی (بهویژه ضعف عضله چهارسر ران یا کوتاهی عضلات پشت ساق).
- آسیبهای ورزشی و پارگی رباطهای صلیبی زانو.
- بیماریهای عصبی-عضلانی مانند فلج مغزی (CP)، اماس یا سکته مغزی.
- اختلاف طول پاها یا جوش خوردن نامناسب شکستگیهای استخوانهای اطراف زانو.
- عوامل ژنتیکی و مادرزادی.
روشهای تشخیص
- آنالیز راستای قامت: بررسی دقیق وضعیت اسکلتی بدن در حالت ایستاده برای اندازهگیری زاویه انحراف مفصل زانو به سمت عقب.
- اسکن داینامیک و استاتیک پا: برای ارزیابی توزیع فشار کف پا و شناسایی اختلالات بیومکانیکی مرتبط با مچ پا که روی زانو تأثیر میگذارند.
- معاینه فیزیکی و بالینی: ارزیابی ثبات مفصل، دامنه حرکتی (ROM) و قدرت عضلات درگیر توسط متخصص.
- تصویربرداری: استفاده از اشعه ایکس (X-ray) در حالت ایستاده برای اندازهگیری دقیق زاویه استخوانها در موارد شدید.
گزینههای درمانی
- تجویز زانوبند و بریسهای تخصصی: طراحی و ساخت ارتوزهای محدودکننده (مانند بریس سوئدی) که از باز شدن بیشازحد مفصل زانو جلوگیری کرده و ثبات را به مفصل برمیگردانند.
- کفی طبی سفارشی: استفاده از کفیهای ساختهشده با اسکن سهبعدی که دارای پد پاشنه (Heel Lift) یا اصلاحات بیومکانیکی هستند تا زاویه اعمال نیرو بر زانو را اصلاح کنند.
- کفش و صندل طبی: ساخت کفشهای ارتوپدی با کفیهای حمایتکننده برای توزیع صحیح وزن بدن.
- حرکات اصلاحی و فیزیوتراپی: برنامههای تمرینی متمرکز بر تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و دوقلو، و همچنین بهبود حس عمقی مفصل (Proprioception).
- اصلاح الگوی راه رفتن: آموزش و تمرین راه رفتن صحیح (Gait Training) برای جلوگیری از قفل شدن زانوها.
نکات پیشگیری
- پرهیز از عادت اشتباه قفل کردن زانوها در زمان ایستادنهای طولانی.
- استفاده از کفشهای استاندارد با لژ مناسب و پرهیز از پوشیدن مداوم کفشهای کاملاً تخت.
- تقویت منظم و متقارن عضلات اطراف زانو و لگن از طریق ورزشهای استاندارد.
- درمان بهموقع هرگونه آسیبدیدگی رباطها و مفاصل اندام تحتانی.
- مراجعه زودهنگام به کلینیک ارتوپدی فنی در صورت احساس ضعف، درد یا ناپایداری در زانو برای دریافت ارزیابی و بریسهای پیشگیریکننده.